Κωνσταντίνος ΙΑ’ ο Παλαιολόγος ή  Δραγάσης
Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΤΗΝ ΝΥΧΤΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ
Η ιερή Πλάκα στον Μυστρά όπου ορκίστηκε ο τελευταίος Αυτοκτράτωρ , Κων. Παλαιολόγος
ΜΥΣΤΡΑΣ
ΑΓΙΟΣ ΡΑΦΑΗΛ - ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΙ ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Σε ένα βραχώδη λόφο του Ταΰγετου, 6 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Σπάρτης, ήταν γραφτό να γεννηθή και να ανθίσει στα τελευταία χρόνια της Βυζαντινής Αυυτοκρατορίας μια ιδιόμορφη πολιτεία, το τελευταίο πολιτιστικό προπύργιο του Ελληνισμού στην επερχόμενη Τουρκική κατάκτηση.

Ο λόφος αυτός με το παράξενο σχήμα του, σαν αποκολλημένος από το κύριο σώμα της οροσειράς, αποτελεί ένα φυσικό οχυρό, καθώς είναι απροσπέλαστος από τη νότια και τη νοτιανατολική πλευρά και οι άλλες πλευρές δεν είναι δύσκολο να οχυρωθούν.

Εξάλλου η επίκαιρη στρατηγική θέση του Μυστρά, χωμένος όπως είναι στα βουνά, ενώ δεν λείπει η επικοινωνία με τη θάλασσα, εξηγεί τη μοναδική ανάπτυξη του περιφερειακού αυτού κέντρου, που έχοντας άμεση επικοινωνία με την Πρωτεύουσα, γίνεται τόπος όπως συγκεντρώνονται προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών και δημιουργείται έτσι μια παράλληλη πνευματική εστία που φθάνει να ξεπεράσει σε νεωτεριστικές ιδέες και αυτή τη Κωνσταντινούπολη.

Από την άλλη μεριά η άμεση πολιτική εξάρτηση από τη Πρωτεύουσα με την αποστολή μελών της αυτοκρατορικής οικογένειας σαν διοικητών {δεσποτών} του Μυστρά δίνει στο μικρό αυτό κράτος μεγαλοπρέπεια και λάμψη που φθάνουν στο αποκορύφωμα όταν, στα 1449, ο Δεσπότης Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, στέφθηκε στη Μητρόπολη του Μυστρά Αυτοκράτορας του Βυζαντίου, προτού πάει στην Πόλη για να σφραγίσει με τη ζωή του το τέλος της χιλιόχρονης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.


ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Είναι γνωστό πώς μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους, στα 1204, με επακόλουθο την ίδρυση της Λατινικής Αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης, η Βυζαντινή αυλή κατέφυγε στη Νίκαια της Μικράς Ασίας, ενώ η υπόλοιπη χώρα μοιράστηκε στους διάφορους αρχηγούς των Σταυροφόρων που δημιούργησαν έτσι μικρά αυτόνομα κρατίδια.

Το λαμπρότερο από τα κράτη αυτά ήταν το γαλλικό Πριγκιπάτο του Μωρέως, που όμως η αντίδραση του Ελληνικού στοιχείου δεν άφησε να εξαπλωθή στη νοτιοανατολική Πελοπόννησο παρά μονο μετά το 1948, όταν ο Γουλιέλμος Β΄ Βιλλαρδουίνος μπόρεσε με τη βοήθεια των Ενετών να υποτάξει τη Μονεμβασία και να περάει έτσι σ` ολόκληρη την ενδοχώρα της Λακωνίας.

Τότε είναι που ο Γουλιέλμος, όπως μας λέει το {Χρονικόν του Μωρέως} κι όσον εγύρεψεν καλά τα μέρη εκείνα όλα , ηύρεν βουνί παράξενον, απόκομμα εις όρος. . . και Μυζηθράν τ` ωνόμασεν, διατί το εκράζαν ούτως λαμπρόν κάστρον το έποικεν και μέγα δυναμάρι {Χρονικών του Μωρέως, στ. 2985-86, 2990-91). Έτσι κτίστηκε το κα΄στρο του Μυστρά στην τοποθεσία που ονομαζόταν Μηζύθρας από τον ιδιοκτήτη του τόπου που θα λεγόταν έτσι ή θα είχε το ανάλογο επάγγελμα.

Η ίδρυση αυτού του Κάστρου ήταν η τελευταία επιτυχημένη προσπάθεια των Φράγκων για την κατάκτηση της Πελοποννήσου. Στα 1259, δέκα χρόνια μετά την ίδρυση του Κάστρου, άρχισαν διαμάχες μεταξύ των Φράγκων και της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας της Νικαίας. Τότε στη μάχη της Πελαγονίας-κοντά στο σημερινό μοναστήρι της Σερβίας- ο Αυτοκράτορας Μιχαήλ Η` Παλαιολόγος νίκησε τον ενωμένο στρατό των Φράγκων και αιχμαλώτισε τους αρχηγούς του.

Ανάμεσα τους ήταν και ο Γουλιέλμος Βιλλαρδουίνος, που για να αποκτήσει την ελευθερία του αναγκάστηκε, στα 1262, να παραχωρήσει στους Έλληνες τρία κάστρα: το κάστρο της Μονεμβασιάς, το κάστρο της Μεγάλης Μάινας και το τρίτον και ομορφότερον του Μυζήθρα το κάστρον {Χρονικόν του Μωρέως, στ. 4331). Από τοτε ο Μυστράς γίνεται βυζαντινή βάση, όπου εδρεύει ο διοικητής Πελοποννήσου.

Στο μεταξύ σιγά-σιγά οι κάτοικοι της Σπάρτης-της μεσαιωνικής Λακεδαιμονίας-μετακομίζουν για λόγους ασφαλείας στο Μυστρά και έτσι δημιουργείται μία πόλη, με δρόμους, σπίτια, αρχοντικά, παλάτια, εκκλησίες, μοναστήρια και Μητρόπολη.

Τότε και η Πρωτεύουσα αποφασίζει να ενισχύσει τη δύναμη του περιφερειακού αυτού κέντρου και ενώ στην αρχή οι διοικητές-στρατηγοί αλλάζουν κάθε χρόνο, από το 1308 και ύστερα τοποθετούνται μόνιμοι διοικητές που μάλιστα προέρχονται από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον των Αυτοκρατόρων και έτσι σιγά-σιγά αποκτούν μεγάλη δύναμη και αυτονομία.

  Σαν πιο σημαντικούς δεσπότες του Μυστρά θα αναφέρουμε τον Μανουήλ Καντακουζηνό (1348-1384) γιο του Αυτοκράτορα Ιωάννη Στ` Καντακουζηνού, τον Θεόδωρο Β` Παλαιολόγο (1407-1443) γιο του Αυτοκράτορα Μανουήλ Β` Παλαιολόγου του Κωνσταντίνο Παλαιολόγο (1443-1449) αδελφό του Αυτοκράτορα Ιωάννη Η` Παλαιολόγου και τελευταίο αυτοκράτορα του Βυζαντίου.

Στα χρόνια αυτά ο Μυστράς γίνεται έδρα του Δεσποτάτου του Μορέως και κέντρο εξορμήσεως για την ανακατάληψη όλης σχεδόν της Πελοποννήσου από τους Φράγκους. Πολιτικά ήταν σίγουρα τα αίτια της επιμειξίας των δεσποτών του Μυστρά με πριγκίπισσες φράγκισες και το φαινόμενο αυτό είναι μια απόδειξη της προσπάθειας των ηγεμόνων του Μυστρά για την εξάπλωση της κυριαρχίας τους.

Έτσι η Αυτοκρατορία αποκτά στο Μωρηά μια μεγάλη πολιτική δύναμη και έτσι εξηγείται και η πνευματική ακτινοβολία του απόκεντρου αυτού {κέντρου}.
Τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο διαδέχτηκε στο Μυστρά ο αδελφός του Δημήτριος που ήταν τουρκόφιλος και μισόφραγκος, αντίθετα από τον αδελφό του Θωμά δεσπότη της Αχαίας που ήταν με το μέρος των Φράγκων και του Πάπα.

Οι διαφωνίες ανάμεσα στα δύο αδέλφια, οι επιδρομές των Τούρκων, οι εξεγέρσεις του ντόπιου Αλβανικού στοιχείου οδήγησαν στην εξασθένηση της βυζαντινής κυριαρχίας στη Πελοπόννησο, ώσπου στα 1460 ο δεσπότης Δημήτριος Παλαιολόγος παρέδωσε το Μυστρά στους Τούρκους που μέσα σε ένα χρόνο κατάφεραν να κατακτήσουν όλη την υπόλοιπη Πελοπόννησο.

Στη Τουρκοκρατία ο Μυστράς ήταν έδρα του τοπικού Τούρκου διοικητή. Η παραγωγή του μεταξιού δίνει στους 42.000 κατοίκους μια σχετική οικονομική ευημερία. Οι διάφορες προσπάθειες για νακατάληψη του Μυστρά-ο άρχοντας του Ρίμινι Μαλατέστας στα 1464, ο Μοροζίνης στα 1687 μέχρι τα 1715, ο Ορλώφ στα 1770-έμειναν χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Μετά την Ελληνική επανάσταση του 1821 και την ίδρυση της νέας Σπάρτης από τον  Όθωνα, ο λόφος του Μυστρά απογυμνώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από το ζωντανό στοιχείο του και έμεινε ένα ερειπιώνας, μάρτυρας της παληάς αίγλης της πρωτεύουσας του Μωρηά.



A work for the Grace of God
Homepage